Waarheidsvinding

Het Kader van Waarheidsvinding en Dwingende Controle

Effectieve en zorgvuldige waarheidsvinding is de hoeksteen van verantwoorde besluitvorming in het gezinsrecht en de jeugdbescherming. Zeker in situaties van complexe scheidingen waar dwingende controle (DC) een rol speelt, wordt de kwaliteit van het feitenonderzoek direct bepalend voor de veiligheid en het welzijn van de betrokken kinderen en ouders. 

De Knelpunten in Waarheidsvinding in de Jeugdbescherming

De noodzaak tot verbetering van de waarheidsvinding in de jeugdbeschermingsketen is reeds lang erkend. Na aanhoudende kritiek op de kwaliteit van het feitenonderzoek, met name in complexe gezinsconflicten, is in 2018 het Actieplan Verbetering Feitenonderzoek in de Jeugdbeschermingsketen gelanceerd.1 Dit Actieplan ontstond naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer in 2016, waarbij de regering werd verzocht een kader te ontwikkelen om de onderbouwing van ingrijpende maatregelen, zoals ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing, te verbeteren.1 De wettelijke basis hiervoor is vastgelegd in artikel 3.3 van de Jeugdwet, dat vereist dat beslissingen gebaseerd moeten zijn op zorgvuldig voorbereide en onderbouwde feiten, die volledig in rapportages moeten terugkomen.1

Onderzoek toont aan dat er substantiële tekorten zijn in de uitvoering van de waarheidsvinding. Cliënten ervaren dat ze onvoldoende worden geïnformeerd en zich niet altijd gehoord of serieus genomen voelen.2 De bejegening door professionals wordt soms als paternalistisch ervaren, en er zijn meldingen dat cliënten zich ongegrond beschuldigd voelen of dat professionals manipuleren.2 Inspectieonderzoeken bevestigen dat de waarheidsvinding een heikel en kritisch punt is, waarbij in verslagen en rapportages lang niet altijd sprake is van volledigheid.3 Dit gebrek aan transparantie en participatie ondermijnt het vertrouwen in de jeugdbescherming. Elk nieuw hulpmiddel moet daarom transparantie en de actieve participatie van cliënten verankeren om het feitenonderzoek meer objectief en minder gevoelig voor subjectieve indrukken te maken.