Verzwaard Slachtofferschap

Verzwaar Slachtofferschap in de Context van Dwingende Controle

Dit rapport onderzoekt het concept 'verzwaar slachtofferschap' (Engels: compounded of aggravated victimization) specifiek binnen de dynamiek van dwingende controle (Engels: coercive control). Het analyseert hoe de schade aan slachtoffers wordt verergerd, niet alleen door de dader, maar ook door maatschappelijke en systemische reacties.

Definitie van de Kernbegrippen

Dwingende Controle (Coercive Control)

Voordat we 'verzwaar slachtofferschap' kunnen begrijpen, moeten we 'dwingende controle' definiëren. Dwingende controle, een term die grotendeels is ontwikkeld door professor Evan Stark, is geen op zichzelf staand incident van geweld. Het is een doelbewust patroon van gedrag dat gericht is op het domineren en controleren van een (intieme) partner.

In tegenstelling tot traditionele definities van huiselijk geweld die zich richten op fysieke aanvallen, omvat dwingende controle een web van tactieken:

• Isolatie: Het slachtoffer afsnijden van vrienden, familie en ondersteunende netwerken.

• Monitoren & Stalken: Controleren van telefoons, sociale media, e-mails, en het volgen van de bewegingen van het slachtoffer.

• Financieel Misbruik: Toegang tot geld afnemen, het slachtoffer dwingen financieel afhankelijk te zijn.

• Vernedering & Intimidatie: Constante kritiek, gaslighting (het slachtoffer aan de eigen geestelijke gezondheid laten twijfelen), en dreigementen.

• Dreigementen: Dreigen met geweld tegen het slachtoffer, kinderen, huisdieren, of dreigen met zelfmoord.

Het doel is om de autonomie, het zelfgevoel en de vrijheid van het slachtoffer te vernietigen, waardoor het slachtoffer psychologisch wordt 'gegijzeld' en ontsnappen extreem moeilijk wordt.

Verzwaar Slachtofferschap (Compounded Victimization)

"Verzwaar slachtofferschap" beschrijft de opeenstapeling van schade die een slachtoffer van dwingende controle ervaart. De 'verzwaring' treedt op wanneer de negatieve impact van de dader wordt versterkt door de reacties (of het gebrek daaraan) van externe partijen.

Het slachtofferschap wordt zwaarder gemaakt door:

1. Secundaire Victimisatie (Systemisch): Schade toegebracht door de instanties die zouden moeten helpen (politie, justitie, hulpverlening).

2. Sociaal Falen: Onbegrip, victim blaming, en het wegvallen van het sociale netwerk.

3. Intersectionele Factoren: Hoe aspecten als ras, immigratiestatus, armoede, of handicap de kwetsbaarheid vergroten en de toegang tot hulp belemmeren.

Het is de synergie tussen het misbruik door de dader en het falen van de omgeving die leidt tot 'verzwaard slachtofferschap'.

Voorbeelden van Verzwaar Slachtofferschap

De volgende scenario's illustreren hoe het slachtofferschap van iemand onder dwingende controle wordt verzwaard.

Voorbeeld 1: Systemisch Falen (Politie & Justitie)

• Dwingende Controle: Een vrouw (Maria) wordt door haar ex-partner gestalkt. Hij heeft ook al hun spaargeld naar een buitenlandse rekening verplaatst (financieel misbruik) en dreigt naaktfoto's van haar te publiceren (intimidatie).

• Reactie Systeem: Maria doet aangifte. De politie registreert de stalking als 'één incident' en zegt dat het financiële geschil 'civiel recht' is en dat ze een advocaat moet zoeken. Ze zien het patroon van dwingende controle niet.

• Verzwaar Slachtofferschap: Maria voelt zich volkomen in de steek gelaten. Het systeem dat haar moet beschermen, bagatelliseert haar ervaring en biedt geen integrale oplossing. De dader wordt niet gestopt en voelt zich gesterkt. Maria's gevoel van hopeloosheid en haar financiële afhankelijkheid nemen toe, waardoor ze kwetsbaarder is voor verdere controle.

Voorbeeld 2: Sociaal Falen (Victim Blaming)

• Dwingende Controle: Een man (David) wordt door zijn partner (Anna) gecontroleerd. Ze bepaalt wie hij mag zien, eist zijn loon op, en vernedert hem voortdurend door te zeggen dat hij "geen echte man" is.

• Reactie Sociaal Netwerk: David probeert dit te bespreken met zijn vrienden. Zij reageren lacherig ("Je staat gewoon onder de plak") of met onbegrip ("Waarom blijf je dan bij haar? Ga gewoon weg.").

• Verzwaar Slachtofferschap: De tactiek van de dader (isolatie en vernedering) wordt versterkt door het sociale netwerk. Davids schaamte neemt toe. Het onbegrip van zijn vrienden bevestigt het idee (geïmplanteerd door de dader) dat hij zwak is en dat niemand hem zal geloven. Hij verliest zijn ondersteuningssysteem.

Voorbeeld 3: Intersectionele Factoren (Immigratiestatus)

• Dwingende Controle: Een vrouw (Fatima) is naar Nederland gekomen op een partnervisum. Haar man controleert al haar contacten, houdt haar paspoort achter en verbiedt haar Nederlands te leren (isolatie).

• Reactie Systeem (Impliciet): De dader dreigt: "Als je naar de politie gaat, laat ik je uitzetten. Je ziet je kinderen nooit meer."

• Verzwaar Slachtofferschap: Fatima's slachtofferschap wordt verzwaard door haar afhankelijke verblijfsstatus. De angst voor het systeem (de IND, de politie) wordt door de dader als wapen gebruikt. Ze is niet alleen bang voor de dader, maar ook voor de instanties die haar zouden moeten helpen, omdat ze vreest voor deportatie. Haar kwetsbaarheid is exponentieel groter.

Voorbeeld 4: Medisch & Psychologisch Falen

• Dwingende Controle: Een slachtoffer (Sarah) wordt al jaren mentaal uitgeput door gaslighting. Haar partner overtuigt haar ervan dat ze 'gek' en 'vergeetachtig' is.

• Reactie Systeem: Sarah gaat naar de huisarts met klachten over extreme angst, depressie en slapeloosheid. De arts diagnosticeert een angststoornis en schrijft medicatie voor, zonder door te vragen naar de thuissituatie.

• Verzwaar Slachtofferschap: Het systeem medicaliseert de symptomen van het misbruik, maar negeert de oorzaak. Dit bevestigt voor Sarah het idee dat het probleem bij haar ligt (dat zij 'gek' is), precies wat de dader haar wil laten geloven. Dit verdiept de psychologische gevangenschap.

Bronnen (Wereldwijd)

Het onderzoek naar dwingende controle en de systemische verzwaring ervan is een groeiend internationaal veld.

1. Evan Stark (VS):

   • Publicatie: Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life (2007).

   • Bijdrage: De grondlegger van het concept dwingende controle als een schending van vrijheid en mensenrechten, in plaats van slechts een reeks geweldsincidenten.

2. Kimberlé Crenshaw (VS):

   • Concept: Intersectionality (Intersectonaliteit).

   • Bijdrage: Hoewel niet specifiek over dwingende controle, is haar werk fundamenteel om 'verzwaar slachtofferschap' te begrijpen. Ze toont aan hoe verschillende vormen van discriminatie (ras, klasse, geslacht, immigratiestatus) samenkomen en de kwetsbaarheid voor geweld en de mate van systemische bescherming beïnvloeden.

3. Women's Aid (Verenigd Koninkrijk):

   • Bijdrage: Een van de leidende NGO's die lobbyde voor de criminalisering van dwingende controle in Engeland en Wales (Serious Crime Act 2015). Hun rapporten bieden veel casuïstiek over hoe en waarom systemen falen om slachtoffers te beschermen.

4. ANROWS (Australia's National Research Organisation for Women's Safety) (Australië):

   • Bijdrage: Publiceert diepgaand onderzoek naar de ervaringen van slachtoffers met het juridische systeem. Hun werk belicht vaak de 'secundaire victimisatie' en de systemische barrières die slachtoffers tegenkomen, wat direct bijdraagt aan verzwaard slachtofferschap.

5. Movisie & Verwey-Jonker Instituut (Nederland):

   • Bijdrage: Nederlandse kennis- en onderzoeksinstituten die de complexiteit van huiselijk geweld en dwingende controle in de Nederlandse context onderzoeken. Ze publiceren over de noodzaak van een 'systeemgerichte' aanpak, die erkent dat het probleem verder gaat dan alleen de dader en het slachtoffer.

Samenvatting van het Onderzoek

"Verzwaar slachtofferschap" in de context van dwingende controle is een proces waarbij de schade en de gevangenschap van het slachtoffer worden verergerd door factoren buiten de directe dader-slachtoffer-dynamiek.

Dwingende controle (een patroon van o.a. isolatie, intimidatie, en financieel misbruik) is de basis. De 'verzwaring' treedt op wanneer het slachtoffer hulp zoekt, maar geconfronteerd wordt met:

1. Systemisch Falen: Instanties (politie, justitie, zorg) die het patroon van controle niet herkennen, het geweld bagatelliseren, of het slachtoffer de schuld geven (secundaire victimisatie).

2. Sociaal Falen: Een sociaal netwerk dat zich terugtrekt, het slachtoffer niet gelooft, of de complexiteit niet begrijpt ("Waarom ga je niet gewoon weg?").

3. Intersectionele Barrières: Extra kwetsbaarheden (zoals taalbarrières, afhankelijke verblijfsstatus, armoede, of discriminatie) die door de dader worden bewapend en door systemen worden genegeerd.

Deze opeenstapeling van misbruik door de dader en het falen van de omgeving, leidt tot een dieper gevoel van hopeloosheid, verhoogde afhankelijkheid, en ernstigere psychologische schade. Het slachtoffer raakt niet alleen gevangen door de dader, maar ook door het falen van de systemen die bescherming zouden moeten bieden.